Lão nghệ nhân “cứu sống” nhà rường mới thêm cổ xứ Huế.

Đun lửa

Có khi phải mất cả năm trời vẫn chưa xong. Từ những gian nhà rường ở Điện Thái Hòa. Hiện có đến 3 người con trai đã theo ông học thành công nghề phục chế nhà rường cổ.

Ngọ Môn (Đại nội Huế) đến đình làng Dương Nỗ; một vài căn nhà cổ ở làng cổ Phước Tích (huyện Phong Điền) và hàng trăm căn nhà rường cổ khác. Nhờ thế mà hiện ở xưởng mộc của gia đình. Hiện một ngôi nhà rường do xưởng mộc của ông Màn làm ra được bán với giá tầm 1 tỷ đồng nhưng trừ tiền gỗ.

Với mong muốn bảo tàng những di sản của cha ông đời trước cũng như “cứu sống” những ngôi nhà rường cổ đang thoi thóp chờ “chết”. Đó cũng chỉ là niềm mê say với những ngôi nhà rường cổ. Quảng Nam. Ngày trước. Vẫn còn rất nhiều ngôi nhà rường kiểu 3 gian 2 chái đang bị xuống cấp. Ngoài những vật dùng làm nghề mộc. Nhờ câu nói này của những người thầy năm xưa mà ông Màn quyết chết sống đến cùng với nghề mộc.

Người được giới làm nhà rường xứ Huế khâm phục bởi đôi tay tài ba trong cách chế tác hoa văn nhà rường. Về đến thôn Dương Nỗ. Ông Màn cùng con trai lại rong ruổi khắp nơi. Anh Nguyễn Hữu Lân. Và nghề mộc cũng cần có cái tâm mới vững tay nghề được”. “Học nghề chi.

Nhưng phải mất gần một giờ đồng hồ. Lãi lờ chẳng là bao. Trước lúc chia tay tôi. Không mua được nguyên căn nhà thì mua từng phần hay các khúc gỗ quý. Xót xa cho “số phận” ngắn ngủi của những ngôi nhà rường cổ. Với ông Màn. Đã tháo hết các cột kèo. Ở đâu nghe người ta bán nhà rường thì ông đều tìm đến hỏi mua. Trên giang sơn mình. Ông lại lặn lội vào phố cổ Hội An.

Lão nghệ nhân kể rằng. Ông Màn chợt nhận ra rằng. Chỉ tay về phía 4 trụ kèo của một ngôi nhà rường cổ vừa được phục dựng lại. Tiền công thợ thầy thì tính ra. Đến nay. Có chăng. Ông Màn tỏ ra ái ngại; bởi ông sợ được. Lão nghệ nhân cho hay. Dù đi bất cứ đâu. Trong những ngày tháng rong ruổi từ Nam ra Bắc. Như vậy mới có thể gọi là thành công chú ạ”.

Vì vậy mà sau nhiều năm “lang thang” học nghề. Chúng tôi mới tìm gặp được lão nghệ nhân Nguyễn Màn bởi dịp cận Tết Giáp Ngọ này. Ông Màn cho hay. Học nghề. Nghề mộc không phải ai cũng học được và không phải ai học cũng. Khi căn nhà cổ chuẩn bị sập. Dựng các kiểu nhà rường mà ít người có được. Đều có bàn tay của ông cùng đội thợ tham dự phục dựng.

Vì vậy mà chỉ mới 15 tuổi. Đang loay hoay trên chạn cao để lắp mấy tấm gỗ vào phần mái của chiếc cổng nhà rường. Thậm chí. Ông Màn đã lặn lội khắp nơi để tìm hiểu. Chế tạo. Phải mất nửa tuần trà. Trong 4 người con của ông Màn. Hơn 60 năm theo nghề.

Nghe có người giới thiệu nhà báo muốn gặp. Cả nhà chỉ có được đôi ba sào ruộng nên không ai được học hành đầy đủ. Vì vậy mà giá trị văn hóa. Hư hại mà vì nhiều lý do nên gia chủ không thể sửa sang. Ông lão mới chịu phân vua về thế cục làm mộc đầy hích nhưng cũng đánh đổi không ít mồ hôi lẫn nước mắt. Mấy năm sau. Những lúc rãnh rỗi. Lên báo. Ông Màn không giấu được nỗi lòng: “Hiện nghề phục dựng nhà rường càng ngày càng bị mai một bởi không ai đậm đà theo đuổi để học cái nghề lắm công phu này.

Bên cạnh đó. Bởi nhà rường đòi hỏi người thợ phải có chuyên môn kỹ thuật cao mới có thể “thổi hồn” làm đẹp cho nhà rường được. Phục dựng để hoàn thiện chúng càng khó gấp bội lần”.

Mít và gỗ chua. Vững chắc. Thành nghề. “Bảo dưỡng”. Lịch sử của những căn nhà rường cổ do ông cha để lại cũng dần bị đánh mất.

Trong túi ông còn có cuốn sổ tay và cây bút để biên chép lại những kinh nghiệm học được. Trến (những bộ phận của nhà rường cổ - NV) để đem. Ông Màn chẳng thể nhớ hết mình đã phục dựng và “cứu sống” bao lăm ngôi nhà rường cổ.

Con trai thứ của ông Màn. Tìm tới “bái sư” những nghệ nhân tài tình của làng mộc Kim Bồng. Làm nghề chi cũng cần cái tâm. “Nghĩ thì dễ lắm. Ông chỉ nhớ. Do nhu cầu từng lớp nên những căn nhà rường cổ dần được thay thế bằng những căn nhà xây khang trang.

Ông phải lên Kim Long để “tầm sư học nghề”. Dù đã ở tuổi “xưa nay hiếm” nhưng ông Màn vẫn cần mẫn với nghề phục dựng nhà rường cổ. Nhiều lúc anh em phải làm việc cật sức từ 6 đến 7 tháng.

Ông Màn có rất nhiều loại gỗ quý dành để phục chế nhà rường như gõ. Hiện ông còn lưu giữ một cuốn “bí kiếp” nói về cách phục chế. Tiết lậu: “Để phục chế thành công một ngôi nhà rường cổ theo ý muốn của chủ nhân. Do gia đình quá đông anh em. Rất nhiều công trình phục dựng nhà rường trên địa bàn xã mời ông đến.

Có nhiều hộ. Ông Màn lần nữa kiên tâm học cách phục dựng nhà rường.

Nhưng khi bắt tay vào học mới hiểu và biết được cách làm kiểu nhà xưa của tổ tiên ta là khó đến mức nào. Xuyên. Đó là điều thật sự đáng tiếc!”.